Temat roku 2024: Ludzie i wzrost

Wszystkie żywe organizmy na początku swojego rozwoju są małe. Ich wzrost jest oznaką zdolności do życia (i przetrwania), siły i zdrowia. U zwierząt i ludzi wzrost jest ograniczony czasowo: po osiągnięciu określonego stadium rozwoju i wielkości, zazwyczaj rosną już tylko poszczególne elementy, takie jak paznokcie i włosy, kopyta i sierść.

Niektóre gatunki są nawet w stanie odrosnąć utracone części ciała: salamandry mogą odrosnąć ogon, a chorzy ręce.

Rośliny mogą teoretycznie rosnąć w nieskończoność dzięki swojej tkance, ale nie są do tego genetycznie przystosowane. To, że wzrost jest ograniczony, wydaje się być prawem natury. Nawet najwyższe góry świata nie mogą być nieskończenie wysuwane w niebo przez tektonikę. Im większa jest ich waga, tym bardziej wciskają się one w podłoże.

Wydaje się również oczywiste, że wzrost wymaga przerw. Dla niemowląt i małych dzieci regularne fazy snu są niezbędne dla rozwoju. Hibernacja i sen zimowy pozwalają niektórym zwierzętom przetrwać zimę, kiedy brakuje pożywienia. Mięśnie nie rosną podczas treningu, ale w fazie regeneracji po nim. Kto chce się rozwijać umysłowo, potrzebuje przerw, aby mózg mógł przetworzyć zdobytą wiedzę i trwale ją zapamiętać.

Człowiek częściowo zdołał obejść te prawa: leki nie tylko pozwalają nam skrócić fazy rekonwalescencji. Niektóre substancje wspomagają (choć nielegalnie) budowę naszych mięśni lub poprawiają naszą koncentrację. Zwierzęta hodowlane są hodowane w taki sposób, aby rosły szczególnie szybko i przybierały na wadze, dawały więcej mleka i znosiły więcej jaj. Plony roślin uprawnych są również zwiększane poprzez hodowlę, ale także poprzez nawożenie, co umożliwia kilka zbiorów w ciągu roku. Wydaje się, że wzrost gospodarczy nie ma żadnych ograniczeń.

Jednak idea wiecznego wzrostu, nieograniczonej ekspansji, ma swoją cenę: zasoby nie są nieskończone. Można je wyczerpać, ale nie można ich dowolnie pomnażać. Wykorzystywanie ich ponad miarę prowadzi do zniszczenia – co stanowi radykalne przeciwieństwo wzrostu.

Zasada ta przejawia się na małą skalę, na przykład gdy komórki ciała dzielą się i namnażają w sposób niekontrolowany lub gdy populacje dzikich zwierząt rosną w nadmiernym tempie, zaburzając równowagę między podażą a popytem na pożywienie. W skali globalnej to przede wszystkim stały wzrost gospodarczy nadmiernie obciąża zasoby naturalne i ludzkie. Coraz bardziej odczuwamy wpływ tego zjawiska na przyrodę i środowisko, a ostatecznie także na nas samych, ludzi.