Możliwości udziału obywateli wynikają z ustawy zasadniczej (art. 20 ust. 2 i art. 28 ust. 1). Zgodnie z nią w Republice Federalnej Niemiec obowiązuje zasada demokracji przedstawicielskiej. Decyzje podejmowane są przede wszystkim przez wybranych przedstawicieli, a nie bezpośrednio przez naród. W związku z tym wybory do parlamentów lokalnych (wybory do rad gminnych i powiatowych) stanowią najważniejszy instrument, za pomocą którego naród bezpośrednio sprawuje władzę państwową. Kolejną ważną formą partycypacji na szczeblu lokalnym są bezpośrednie wybory burmistrzów, starostów i sołtysów.

Oprócz możliwości uczestnictwa zgodnie z zasadą reprezentacji, ordynacja gminna Nadrenii-Palatynatu (GemO) zawiera kilka innych instrumentów partycypacji, które są częściowo dostępne również dla mieszkańców nieposiadających prawa wyborczego (np. osób niepełnoletnich):

Zgromadzenie mieszkańców: Zgromadzenie mieszkańców służy informowaniu mieszkańców o ważnych sprawach gminy i powinno odbywać się co najmniej raz w roku, a ponadto w razie potrzeby. Jest to prosta forma partycypacji obywatelskiej.

Inicjatywa obywatelska i referendum lokalne: mieszkańcy gminy mogą w drodze inicjatywy obywatelskiej wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie referendum lokalnego w ważnej sprawie dotyczącej gminy. W referendum lokalnym (uprawniona do głosowania) ludność sama decyduje o sprawach merytorycznych. Referendum stanowi najsilniejszą formę udziału obywateli i przełamuje zasadę reprezentacji. Negatywny katalog wymieniony w GemO wyklucza jednak niektóre obszary z referendum.

Ponadto istnieją inne elementy udziału obywateli, takie jak różne prawa do wysłuchania, zgłaszania sprzeciwu i składania skarg. Na szczeblu państwowym obywatele mogą również korzystać z prawa do składania petycji do komisji petycyjnej parlamentu krajowego.

Więcej informacji na temat udziału obywateli można znaleźć na stronach internetowych Związku Gmin i Miast Nadrenii-Palatynatu (GStB) oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Sportu.