Ozon to cząsteczka (O₃) złożona z trzech atomów tlenu (O). W bardzo wysokim stężeniu jest to gaz o głębokim niebieskim kolorze i charakterystycznym zapachu, natomiast w niższych stężeniach gaz ten jest bezbarwny i bezwonny.  Ozon jest bardzo reaktywnym, silnym utleniaczem, stosowanym np. w uzdatnianiu wody. Ozon jest również jednym z najważniejszych gazów śladowych w atmosferze.

Około 90 procent ozonu na Ziemi znajduje się w stratosferze. Tam chroni on przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym Słońca. Ozon występuje również naturalnie w pobliżu powierzchni ziemi. Ponadto powstaje on dodatkowo z tlenu i zanieczyszczeń powietrza, które pochodzą głównie z działalności człowieka. Zanieczyszczenia te to na przykład tlenki azotu powstające w procesach spalania oraz lotne związki organiczne pochodzące z produktów zawierających rozpuszczalniki, np. lakierów na bazie rozpuszczalników. Pod wpływem intensywnego nasłonecznienia oraz w wyniku złożonych procesów fotochemicznych mieszanina ta prowadzi do powstawania ozonu. Szczególnie podczas letnich okresów wysokiego ciśnienia atmosferycznego może dochodzić do zwiększonego tworzenia się ozonu przy powierzchni ziemi. 

Głównie w miesiącach letnich, podczas długotrwałych okresów stabilnej, pięknej pogody, przy intensywnym nasłonecznieniu trwającym kilka dni, ozon może gromadzić się w dolnych warstwach atmosfery. Stężenie to stale rośnie z dnia na dzień. W ciągu jednego dnia najwyższe wartości ozonu odnotowuje się w godzinach popołudniowych, między 14:00 a 17:00. W Niemczech znajduje się około 300 stacji pomiarowych ozonu przyziemnego, które informują o aktualnych wartościach. Wyniki pomiarów są dostępne m.in. w aplikacji dotyczącej jakości powietrza Federalnej Agencji Ochrony Środowiska (Umweltbundesamt) lub w Centralnej Sieci Pomiarowej Imisji (ZIMEN) Krajowego Urzędu ds. Środowiska Nadrenii-Palatynatu. Oba źródła można znaleźć na poniższej liście linków.

Paradoksalnie najwyższe stężenia ozonu odnotowuje się na obrzeżach miast i na przyległych obszarach wiejskich, mimo że prekursory ozonu powstają głównie w centrach miast. Jednak ze względu na zwiększony ruch drogowy w centrach miast powstaje tam również dużo tlenków azotu. Tlenek azotu reaguje z ozonem, co prowadzi do obniżenia jego stężenia. Pod wpływem wiatru prekursory są przenoszone poza centra miast, a następnie mogą ponownie przyczyniać się do powstawania ozonu na obrzeżach.

Według Federalnej Agencji Ochrony Środowiska podwyższone stężenia ozonu mogą powodować u ludzi podrażnienie dróg oddechowych, kaszel, bóle głowy i trudności w oddychaniu, a nawet ograniczenia funkcji płuc i choroby płuc. Ich nasilenie zależy głównie od czasu przebywania w powietrzu zanieczyszczonym ozonem oraz od intensywności wysiłku fizycznego. Dolegliwości, takie jak podrażnienia oczu i błon śluzowych, są wywoływane przede wszystkim przez fotochemiczne substancje towarzyszące ozonowi.

Część populacji (ok. 10–15 procent) reaguje szczególnie wrażliwie na ozon, nie ma jednak ściśle określonej grupy ryzyka. Zasadniczo niemowlęta i małe dzieci są szczególnie wrażliwe ze względu na dużą objętość oddechową w stosunku do wielkości ciała. Jednak również osoby z chorobami współistniejącymi, na przykład astmatycy, powinny liczyć się z większym ryzykiem dla zdrowia. W godzinach popołudniowych, kiedy stężenie ozonu jest najwyższe, należy w miarę możliwości unikać uprawiania sportu i dłuższego wysiłku fizycznego. Zalecenie to pokrywa się również z innymi wytycznymi dotyczącymi postępowania w przypadku ekstremalnych upałów. Najlepszą porą na uprawianie sportu są godziny poranne. Ponieważ przy ładnej pogodzie, w wyniku intensywnego wietrzenia, do pomieszczeń może przedostawać się więcej ozonu, wietrzenie powinno odbywać się przede wszystkim w godzinach porannych.

W rozporządzeniu obowiązującym w całej Europie ustalono wartości progowe i docelowe dotyczące postępowania w przypadku wysokich stężeń ozonu. Do scharakteryzowania zanieczyszczenia ozonem służy wartość 120 mikrogramów na metr sześcienny (µg/m³) ozonu jako średnia z 8 godzin. Wartość ta może zostać przekroczona maksymalnie przez 25 dni w roku. Oprócz tej wartości długoterminowej istnieją również wartości ostrzegawcze, które wskazują na bezpośredni wpływ na zdrowie. Tak zwany próg informacyjny osiąga się przy przekroczeniu 180 mikrogramów na metr sześcienny ozonu. Wówczas dla osób wrażliwych istnieje zagrożenie dla zdrowia. Przy wartości 240 mikrogramów na metr sześcienny osiągana jest próg alarmowy. Wówczas dla wszystkich osób istnieje zagrożenie dla zdrowia spowodowane zbyt wysokim stężeniem ozonu w powietrzu zewnętrznym. Informujemy o tym również za pomocą ogłoszeń wywieszanych w sklepie ekologicznym w Moguncji.

W 2019 roku rząd federalny przyjął krajowy program ochrony powietrza. W programach tych określono działania o charakterze średnio- i długoterminowym. Ich celem jest zmniejszenie krajowej emisji tlenków azotu (NOX) oraz lotnych związków organicznych (z wyłączeniem metanu, NMVOC). Wśród tych działań znajdują się m.in. norma EURO 6-TEMP dla samochodów osobowych z silnikiem diesla oraz przejście na energię odnawialną zamiast elektrowni węglowych.

Każdy z nas może osobiście przyczynić się do tego, by stężenie ozonu w swoim otoczeniu nie wzrastało niepotrzebnie. Kto rezygnuje z samochodu i woli poruszać się środkami transportu publicznego lub rowerem, emituje mniej tlenków azotu. Mniejsze zużycie energii elektrycznej jest nie tylko korzystne dla portfela, ale także przyczynia się do zmniejszenia emisji zanieczyszczeń. Kupując farby i lakiery, a także artykuły higieniczne (np. dezodoranty w sprayu), należy w miarę możliwości wybierać produkty bezrozpuszczalnikowe.