Wszyscy wiemy o spowodowanych przez człowieka emisjach niektórych czynników chłodniczych i gazów pędnych (np. CFC), które doprowadziły do najsilniejszego zaniku warstwy ozonowej w stratosferze w 2000 roku. Po okresie regeneracji zespoły badawcze stwierdziły w 2018 roku, że w niższych warstwach stratosfery nad średnimi szerokościami geograficznymi (w tym również w Niemczech) warstwa ozonowa ponownie się przerzedza. Jako możliwe przyczyny wskazuje się obecnie globalne ocieplenie oraz krótkotrwałe związki chemiczne zawierające chlor i brom. 

Według Federalnego Urzędu ds. Ochrony przed Promieniowaniem skutkuje to wzrostem natężenia promieniowania UV o około 7 procent zimą i wiosną oraz o około 4 procent latem i jesienią. Chodzi tu o rosnące natężenie promieniowania słonecznego (w watach na metr kwadratowy), które zwiększa ryzyko poparzeń słonecznych. W ostatnich dziesięcioleciach w Niemczech obserwujemy zmniejszenie zachmurzenia oraz wzrost rocznej liczby godzin nasłonecznienia na powierzchni Ziemi. Ponadto przemieszczające się masy powietrza o niskiej zawartości ozonu, tzw. „zjawiska niskiego stężenia ozonu”, powodują nagłe i nieoczekiwane wzrosty natężenia promieniowania UV.

Zjawiska niskiego stężenia ozonu występujące pod koniec marca i na początku kwietnia mają znaczenie dla zdrowia, ponieważ o tej porze roku nie spodziewamy się wysokiego natężenia promieniowania UV, typowego dla wczesnego lata, i dlatego nie bierzemy pod uwagę niezbędnych środków ochrony przed słońcem. Niepostrzeżenie dochodzi do nadmiernego obciążenia skóry i oczu promieniowaniem UV, ponieważ promieniowanie to jest dla człowieka niewyczuwalne. Dlatego ważne jest, aby już wczesną wiosną sprawdzać indeks UV (UVI) – międzynarodową, znormalizowaną miarę promieniowania UV powodującego oparzenia słoneczne – w zależności od regionu i pory dnia; patrz lista linków poniżej. Wskaźnik UVI waha się od 1 (niski) do 11 (ekstremalny).

Promieniowanie UV jest główną przyczyną raka skóry – najczęstszego nowotworu u osób o jasnej karnacji na całym świecie – a także nowotworów oczu i spowodowanego promieniowaniem UV zmętnienia soczewki (katarakta). Im więcej oparzeń słonecznych wystąpi w dzieciństwie, tym większe jest prawdopodobieństwo zachorowania na raka skóry w wieku dorosłym. Skóra dzieci jest wielokrotnie cieńsza niż u dorosłych i nie jest jeszcze w stanie wytworzyć wystarczającej ilości pigmentów, które pełnią rolę naturalnej ochrony organizmu przed promieniowaniem UV.

Zgodnie z wynikami badań naukowych za uszkodzenia skóry spowodowane działaniem światła odpowiedzialne są zarówno promieniowanie UV-B, powodujące oparzenia słoneczne, jak i promieniowanie UV-A. Szkodliwe działanie promieniowania UV-A nie jest od razu widoczne, ale objawia się w postaci długotrwałych uszkodzeń: skóra starzeje się szybciej, pojawiają się na niej plamy pigmentacyjne, a w najgorszym przypadku może nawet dojść do raka skóry. 

Warto wiedzieć, że czas przebywania na słońcu zależy od danego typu skóry. Naturalna ochrona, w zależności od typu skóry, wynosi bowiem zaledwie od 5 do maksymalnie 30 minut. Brązowienie skóry jest naturalnym mechanizmem ochronnym. Promieniowanie UV przenika do skóry i uszkadza tam komórki. Aby uchronić się przed dalszymi uszkodzeniami, organizm wytwarza w większej ilości ciemny barwnik – melaninę, która pochłania i rozprasza promienie UV, jednak nie chroni przed poparzeniem słonecznym. W zależności od wrażliwości na promieniowanie UV wyróżnia się łącznie sześć typów skóry. Osoba znająca swój typ skóry może dokładnie dostosować ochronę przeciwsłoneczną do potrzeb swojej skóry. Test typu skóry – patrz lista linków poniżej.

Według Federalnego Urzędu ds. Ochrony przed Promieniowaniem okres od 11:00 do 15:00 jest krytyczny pod względem promieniowania słonecznego. Zaleca się unikanie przebywania na słońcu w tym czasie. 

Najlepszą i najprostszą ochronę zapewnia odzież oraz nakrycie głowy. Nakrycie głowy powinno chronić również uszy i kark oraz osłaniać oczy. W przypadku obuwia należy pamiętać również o zakryciu grzbietu stopy. Podczas kąpieli promieniowanie UV odbija się od wody, co wzmacnia jego działanie. Skuteczną ochronę zapewniają tu np. koszulka lub specjalna odzież pływacka z filtrem UV. Należy nosić okulary przeciwsłoneczne, aby zapobiec uszkodzeniom wzroku. Jeśli chodzi o skuteczność filtrów, należy zwrócić uwagę na wskazówki producenta dotyczące całkowitej ochrony przed promieniowaniem UV (UV 400) oraz wystarczającej ochrony bocznej. Jeśli przyjmują Państwo leki, należy zwrócić uwagę na możliwe skutki uboczne związane ze światłem słonecznym (reakcje fototoksyczne).

Podczas przebywania na słońcu tylko odsłonięta skóra jest chroniona kremem przeciwsłonecznym, który opóźnia pojawienie się oparzeń słonecznych. Współczynnik ochrony przeciwsłonecznej (SPF) określa poziom ochrony przed promieniowaniem UV-B. Wskazuje on, o ile dłużej teoretycznie można przebywać na słońcu, stosując filtr przeciwsłoneczny, bez ryzyka poparzenia słonecznego, niż byłoby to możliwe bez niego. Za pomocą prostego wzoru (współczynnik ochrony przeciwsłonecznej x typ skóry = maksymalny czas przebywania na słońcu) można obliczyć przybliżony maksymalny czas przebywania na słońcu z zapewnioną ochroną, biorąc pod uwagę czas naturalnej ochrony dla danego typu skóry.

Czy wiesz, że... Potrzebna jest taka ilość kremu przeciwsłonecznego: aby osiągnąć współczynnik ochrony przeciwsłonecznej podany na opakowaniu, należy nałożyć 2 miligramy (mg) preparatu na każdy centymetr kwadratowy skóry. W przypadku osoby dorosłej oznacza to cztery czubate łyżki stołowe na całe ciało. W przypadku butelki o pojemności 200 mililitrów po pięciokrotnym nałożeniu kremu butelka będzie pusta, więc przy dwóch do trzech ponownych aplikacjach dziennie krem wystarczy na dwa dni. 

Jeśli nałożona zostanie zbyt mała ilość preparatu lub jeśli jego ilość zmniejszy się w wyniku zmywania lub ścierania, obniża to współczynnik ochrony przeciwsłonecznej. Aby zachować skuteczność preparatu, ważne jest wielokrotne nakładanie go na skórę. Pozwala to jednak jedynie na utrzymanie skuteczności – nie wydłuża to czasu trwania działania. Krem należy również nałożyć 20–30 minut przed wyjściem na słońce. Dopiero wtedy można mieć pewność, że ochrona jest pełna.

Przy zakupie filtrów przeciwsłonecznych należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:

• Produkt powinien mieć co najmniej zalecany SPF 30 (wysoka ochrona). Pobyt na dużych wysokościach, na śniegu, nad wodą i w wodzie oraz w regionach o intensywnym nasłonecznieniu wymaga stosowania preparatu z bardzo wysokim SPF (50+, bardzo wysoka ochrona). Bardzo wysoka ochrona jest również zalecana dla dzieci, osób wrażliwych na promieniowanie UV oraz osób o typie skóry I i II.
• Na opakowaniu produktu musi być wyraźnie zaznaczona ochrona przed promieniowaniem UVA.
• Składniki są wymienione ze względu na możliwe nadwrażliwości.
• Zazwyczaj okres przydatności do użycia wynosi dwanaście miesięcy od otwarcia, pod warunkiem przechowywania w chłodnym i ciemnym miejscu. Ogólnie rzecz biorąc, nie należy jednak używać otwartych opakowań z poprzedniego roku.

Nawiasem mówiąc, kremy przeciwsłoneczne, balsamy przeciwsłoneczne (zwane również mleczkami przeciwsłonecznymi) i żele przeciwsłoneczne działają równie dobrze. Różnice między nimi polegają na składzie, a dokładniej na sposobie rozpuszczenia poszczególnych składników. Dawniej stosowana nazwa produktu „Sunblocker” nie jest już używana, ponieważ konsumenci mogliby błędnie zakładać, że zapewnia on całkowitą ochronę.